1951 yılında J.R.R. Tolkien, yayıncısı Milton Waldman'a uzun bir mektup yazar. Mektupta, Yüzüklerin Efendisi'ni neden yazdığını anlatır. Der ki:

"İngilizlerin kendine özgü bir mitolojisi yoktu. Ben bir tane inşa etmek istedim."

Tolkien, bir milletin hafızasında bir boşluk olduğunu hisseder ve bu boşluğu doldurmak için yıllarını verir. Dil bilgisi, filoloji, eski destanlar, İskandinav mitolojisi... Onun Orta Dünya'sı, tüm bu kaynakların bir sentezidir.

Ama ya Tolkien'in "inşa ettiğini" sandığı mitoloji, aslında çok daha kadim bir hafızanın yankısıysa? Ya Orta Dünya, unutturulmaya çalışılan bir gerçekliğin, kayıp bir coğrafyanın, gizli bir kütüphanenin kapısını aralıyorsa?

Bu bölümde Defne ve Ergen, Tolkien'in eserlerini daha önce hiç yapmadıkları bir şekilde ele alıyor. Onu edebiyat eleştirmenleri gibi değil, kadim hafızanın izini süren arkeologlar gibi okuyorlar. Ve karşılarına şu soru çıkıyor: Neden tüm dünya mitolojileri aynı hikayeyi anlatıyor?

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Carl Jung'un "kolektif bilinçdışı" nedir? Tüm insanlığın ortak hafızası gerçekten var mı?

• Jung'un arketip teorisi: Kahraman, yaşlı bilge, gölge, yolculuk... Bu arketipler neden tüm kültürlerde aynı?

• Joseph Campbell'in "monomit" (tek mit) kuramı: Tüm kahramanlık hikayeleri aynı yolculuğun farklı versiyonları mı?

• Jorge Luis Borges'in "Aleph" ve "Babil Kütüphanesi" hikayeleri: Tüm kitaplar aslında tek bir kitabın tekrarı mı?

• Tolkien, bu düşünürlerden etkilenmiş olabilir mi? Yoksa hepsi aynı kadim kaynağa mı işaret ediyor?

• Doğrudan etki mi, arketipsel örtüşme mi, yoksa ortak bir medeniyet mirası mı? Bu üç hipotez, Tolkien'in Orta Dünya'sı ile kadim anlatılar arasındaki benzerlikleri nasıl açıklıyor?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

J.R.R. Tolkien. 20. yüzyılın en büyük fantastik yazarı. Onun kaleminden çıkan Orta Dünya, Yüzüklerin Efendisi, Hobbit, Silmarillion... Milyonlarca okurun hayal gücünü ateşleyen bu eserler, sadece birer "masal" olarak mı okunmalı? Yoksa Tolkien, kadim bir hafızayı, kayıp bir coğrafyayı, unutturulmaya çalışılan bir gerçekliği mi anlatıyordu?

Bu bölümde Defne ve Ergen, serinin belki de en iddialı sorgulamasını yapıyor. Tolkien'in Orta Dünya'sını, Kaz Dağları'na (İda Dağı) yerleştiriyorlar. Ve bu iddiayı, sadece hayal gücüyle değil, kaynaklarla destekliyorlar.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Tolkien, Orta Dünya'yı yaratırken hangi kadim kaynaklardan ilham aldı?

• Mordor, Kaz Dağları'nın zirvesinde olabilir mi? Kara dağlar, volkanik araziler, karanlık atmosfer... Tüm bunlar Kaz Dağı'nın tarifi olabilir mi?

• Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Kaz Dağı'nın altındaki tünellerden, yeraltı şehirlerinden ve kutsal dağın eteklerindeki gizemli geçitlerden bahsediyor. Tolkien'in Moria Madenleri bu anlatılarla ne kadar benzerlik taşıyor?

• Strabon ve Herodot, antik dönemde İda Dağı'nın altında yeraltına açılan geçitler olduğunu, bu geçitlerin yeraltı dünyasına (Plüton'un krallığına) ulaştığını yazıyor. Tolkien'in "Ölülerin Yolu" (Paths of the Dead) bu anlatıların bir yansıması olabilir mi?

• Kur'an-ı Kerim'de geçen Yecüc ve Mecüc kavmi, yeraltından çıkacak ve dünyaya yayılacak bir topluluk olarak anlatılır. Tolkien'in Ork orduları, doğudan gelen karanlık güçler, bu anlatıyla ne kadar paralellik gösteriyor?

• Hadislerde, Mehdi (a.s)'ın zuhurundan önce yeraltındaki toplulukların ortaya çıkacağı, kapatılan geçitlerin açılacağı anlatılır. Tolkien'in "Aragorn'un Krallığa Dönüşü" ve "Son Savaş" (Battle of the Pelennor Fields) bu kıyamet senaryolarına ne kadar benziyor?

• Yüzük metaforu nedir? Tek yüzük, tüm yüzüklere hükmeden karanlık güç. Bu, acaba Deccal veya küresel bir iktidar metaforu olabilir mi?

Tolkien'in Kadim Kaynakları:

Tolkien, bir dil bilimci ve edebiyat profesörüydü. İskandinav mitolojisi, Anglo-Sakson destanları, Kelt efsaneleri ve Hristiyan teolojisi onun eserlerini derinden etkiledi. Peki ya Tolkien'in ilham kaynakları sadece bunlarla sınırlı değilse? Ya o, Evliya Çelebi gibi seyyahların anlatılarını, Strabon gibi antik coğrafyacıların metinlerini, hatta Kur'an ayetlerini ve hadisleri de okumuş ve bunlardan etkilenmişse?

Kaz Dağı = Mordor:

Kaz Dağı (İda Dağı), antik çağlardan beri kutsal kabul edilen bir dağdır. Yunan mitolojisinde tanrılar bu dağda yargılanır. Türk mitolojisinde Ergenekon'dan çıkış bu dağdadır. Kur'an'da geçen "kutsal vadi Tuva" burasıdır. Peki ya Kaz Dağı, aynı zamanda Tolkien'in Mordor'uysa? Kara dağlar, volkanik araziler, zorlu geçitler, yeraltı tünelleri... Tüm bu özellikler, Kaz Dağı'nın tarifi olabilir mi?

Moria Madenleri ve Yeraltı Şehirleri:

Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Kaz Dağı'nın altında yeraltına açılan tüneller olduğunu, bu tünellerin içinde odalar, salonlar, hatta şehirler bulunduğunu anlatır. Tolkien'in Moria Madenleri (Khazad-dûm) işte tam olarak böyle bir yeraltı şehridir. Acaba Tolkien, Evliya Çelebi'nin anlatılarını okumuş ve onlardan ilham mı almıştır?

Yecüc-Mecüc ve Ork Orduları:

Kur'an-ı Kerim'de Yecüc ve Mecüc, yeraltında yaşayan, seddin açılmasıyla birlikte dünyaya yayılan karanlık bir topluluk olarak anlatılır. Tolkien'in Ork orduları, doğudan gelen karanlık güçler, Sauron'un hizmetindeki yaratıklar... Bu iki anlatı arasında çarpıcı benzerlikler var. Acaba Tolkien, bu kadim anlatıyı Orta Dünya'sına mı uyarladı?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

Evliya Çelebi. 17. yüzyılın en büyük gezgini. 40 yılı aşkın sürede Osmanlı coğrafyasını adım adım dolaşmış, gördüklerini, duyduklarını, okuduklarını 10 ciltlik devasa bir eserde toplamıştır. Seyahatname, sadece bir gezi yazısı değil, aynı zamanda bir dönemin hafızası, bir kültür ansiklopedisi, bir şehirler atlasıdır.

Peki ya bu devasa eserin bir cildi kayıp ise? Ya da belki de kasten yok edildi?

Bu bölümde Defne ve Ergen, Seyahatname'nin bilinen 10 cildini değil, bilinmeyenlerini, kayıp olanlarını ve üzeri örtülen sayfalarını sorguluyor.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinin 9. cildi nerede? Literatürde 9. cilt "elde bulunmamaktadır" olarak geçiyor. Kayıp mı, yoksa hiç mi yazılmadı?

• 1. ciltte ne anlatılıyor olabilir? Hangi coğrafyalar, hangi sırlar bu ciltteydi?

• 1. cilt Mısır'a ayrılmıştır. Peki Mısır ile ilgili anlatılar neden bu kadar önemli? Belki de Mısır sandığımız yerde değildir?

• Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Ayasofya'nın altındaki tünellerden, Süleyman Mabedi'nden, Nuh'un gemisinin tahtalarından yapılan 300 kapıdan bahsediyor. Bunlar gerçek mi, yoksa efsane mi?

• Ayasofya'nın temelinde kurşun denizi olduğunu, altı su sarnıcı bulunduğunu yazıyor. Peki bu tüneller nereye açılıyor? Neden kapatıldı?

• Çanakkale ile ilgili anlatılar hangi ciltlerde yer alıyor? Neden 9. cilt kayıp olunca Çanakkale'nin kutsal coğrafyasına dair ipuçları da kayboluyor?

Kayıp 9. Cilt:

Evliya Çelebi Seyahatname'sinin 10 cilt olduğu bilinir. Ancak kaynaklarda 9. cilt "mevcut değil" veya "elde bulunmamaktadır" olarak geçer. 1. cilt İstanbul ve civarına, 2. cilt Anadolu ve Kafkasya'ya, 3. cilt Suriye ve Filistin'e, 4. cilt Van ve Bağdat'a, 5. cilt Anadolu ve Balkanlar'a, 6. cilt Macaristan ve Arnavutluk'a, 7. cilt Avusturya ve Kırım'a, 8. cilt Girit ve Rumeli'ye, 10. cilt ise Mısır'a ayrılmıştır.

Peki 9. cilt nerede? Bu ciltte hangi coğrafyalar anlatılıyordu? Belki de Çanakkale, İda Dağı, Truva, yeraltı şehirleri bu ciltteydi? Ve belki de bu cilt, içerdiği bilgiler nedeniyle kasten yok edildi veya saklandı?

Ayasofya'nın Gizemli Tünelleri:

Evliya Çelebi, Ayasofya'yı anlatırken bugünkü Ayasofya'da olmayan şeylerden bahseder: "Ayasofya Cami-i Şerifi'nin üç yüz kapısı vardır. Rivayet-i sahihadır ki, Nuh Aleyhisselam'ın gemisinin tahtalarından bu kapılar yapılmıştır. Ayasofya'nın altında Süleyman Aleyhisselam'ın mabedi vardır ki, üç yüz kadem derindedir."

Peki bu tüneller, bu kapılar, bu mabet gerçekten var mıydı? Varsa neden şimdi yok? Yoksa Evliya Çelebi bambaşka bir Ayasofya'dan mı bahsediyor? Belki de bugünkü Ayasofya ile onun anlattığı Ayasofya aynı değil?

Mısır'ın Gizemi:

1. cilt Mısır'a ayrılmıştır. Peki Evliya Çelebi'nin anlattığı Mısır, bugünkü Mısır mıdır? Daha önceki bölümlerde sorguladığımız gibi, "Mısır" ismi her zaman Nil Vadisi'ni mi işaret ediyordu? Belki de Evliya Çelebi'nin Mısır'ı, Çanakkale civarında bir coğrafyadır?

Çanakkale ve Kayıp Bağlantılar:

Seyahatname'nin Çanakkale bölümünde, Evliya Çelebi Karabiga, Lapseki, Gelibolu ve İda Dağı (Kaz Dağı) civarını detaylıca anlatır. Peki ya bu anlatıların devamı kayıp 9. ciltteydi? Belki de İda Dağı'nın altındaki tüneller, yeraltı şehirleri, kutsal mabetler o kayıp ciltte anlatılıyordu?

Bir seyyahın kaleminden dökülenler, bir eserin kayıp ciltleri, bir coğrafyanın saklanan sırları. Evliya Çelebi ne anlattı, neyi anlatmadı? Ve kim anlatmasını engelledi?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."