Cenzura, blokady internetu i prawie dwumilionowa Junarmia, w której młodzież i dzieci uczą się na czas składać karabin Kałasznikowa. To obraz współczesnej Rosji ‑ militarystycznej hybrydy państwa autorytarnego i neototalitaryzmu. Czy w kraju, w którym wyjazd na front dla mieszkańców głubinki oznacza zarobek większy niż przez całą resztę życia, zaglądająca do Moskwy wojna może jeszcze wywołać realne społeczne zmiany? A może gniew jej mieszkańców obróci się znów ‒ wbrew logice ‒ przeciw Ukraińcom?

O współczesnych absurdach rosyjskiego państwa opowiada Alice Lugen, autorka książki „Imperium gniewu. Paradoksy putinowskiej Rosji”. Pyta Maks Walewski

(Fot. Misha Yurov on Unsplash)

Jeszcze rok temu prezydent Tokajew wygłaszał w dzień ofiar sowieckich represji uroczyste przemówienie. W tym roku przy ścianie pamięci nie pojawił się nikt z władz, a polskim gościom zasugerowano, by kwiaty dyskretnie zostawili w środku. Czy tegoroczna cisza to sygnał zwrotu w kazachstańskiej polityce pamięci — czy może ostrożność wobec Moskwy? I czemu u nas nikt tego nie zauważył, choć w tej samej ziemi leżą polscy zesłańcy? Badaczka pamięci o represjach dr hab. Zuzanna Bogumił z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego wróciła właśnie z Kazachstanu. O szczegóły pyta Maks Walewski

(00:00) Inna kultura pamięci

(05:09) Pamięć pod kontrolą państwa

(13:42) W muzeum represji wystarczy pusta sala

(22:45) Kazachstan woli milczeć o represjach?

(30:46) Wenecja, Memoriał i rozbita pamięć

(41:42) Po co Rosji podzielona pamięć

(Fot. forzaalisherka on Unsplash)

W ciągu trzech dekad poziom Morza Kaspijskiego spadł o prawie trzy metry, a brzeg cofnął się o dziesiątki kilometrów. Dawne wioski rybackie leżą dziś z dala od wody, a mieszkańców niepokoją piaskowo-solne burze. Czy Kaspij czeka scenariusz zbliżony do Morza Aralskiego? Rozmawia Maks Walewski z Kiryłem Osinem, dyrektorem kazachskiej organizacji ekologicznej Eko Mangystau

Trzy lata po wysadzeniu zapory na Dnieprze w Nowej Kachowce na dnie dawnego zbiornika rosną dziesiątki milionów drzew, a do odradzającej się doliny wróciły wydry, dziki i niewidziane tu od półtora wieku różowe pelikany.

Pod dnem zbiornika przez 70 lat ukryta była kolebka zaporoskiej Kozaczyzny — Wielki Łuh. Sowieci zatopili go w latach 50., wysiedlając wcześniej 37 tysięcy mieszkańców. Czy ukraińskie rolnictwo poradzi sobie bez wody z największego zbiornika na Dnieprze? I co stracilibyśmy wraz z jego odbudową?

O odradzającym się na dnie Zbiornika Kachowskiego ekosystemie Maks Walewski rozmawia z dr. Wadymem Maniukiem, biologiem i ekologiem z ewakuowanego do Łubni Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki

(Fot. Karyna Chorna on Unsplash)

9 lutego 1918 roku Ukraińska Republika Ludowa obiecała Niemcom milion ton zboża w zamian za pomoc wojskową i uznanie przez państwa centralne. Zapasów zboża nigdy nie odnaleziono. Ukraińska wieś, na której żyło czterech z pięciu mieszkańców kraju, od jesieni 1917 roku nie dawała się podporządkować żadnej władzy: ani socjalistom z Kijowa, ani hetmanowi z niemieckim parasolem, ani Dyrektoriatowi Petlury. Dlaczego trzy projekty państwowe rozbiły się o tę samą ścianę? Wyjaśnia profesor Włodzimierz Mędrzecki z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Pyta Maks Walewski

(Fot. Nastia Petruk on Unsplash)

Kto jedzie dziś przez Budapeszt, częściej zobaczy na billboardach Zełenskiego niż węgierskich kandydatów. Gdy niezależne sondaże dają partii TISZA nawet dwudziestopunktową przewagę nad Fideszem, prorządowe wskazują niemal remis. Co stanie się, jeśli Orban naprawdę przegra? I dlaczego największym zagrożeniem dla Fideszu okazał się Péter Magyar — lider partii, która dwa lata temu w zasadzie nie istniała? Odpowiada Andrzej Sadecki, kierownik Zespołu Środkowoeuropejskiego w Ośrodku Studiów Wschodnich. Pyta Maks Walewski

(Zdjęcie: Bernadett Szabo/Reuters)

Ilia State University, najlepsza uczelnia badawcza w Gruzji, straci ponad 90% kierunków i 90% studentów. Rządząca partia Gruzińskie Marzenie ogłosiła reformę, która przewraca do góry nogami całe szkolnictwo wyższe — oficjalnie w imię jakości, w praktyce uderzając w wychodzące od dawna na ulice środowisko akademickie. Dlaczego rząd demontuje własną najlepszą uczelnię, a jednocześnie w Kutaisi otwiera... astrolingwistykę? Wyjaśnia Wojciech Wojtasiewicz, analityk ds. Kaukazu Południowego z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Pyta Maks Walewski.

e wrześniu 2023 roku w ciągu dwóch dni z Górskiego Karabachu wyjechało ponad 100 tysięcy Ormian. Na opustoszałe tereny Azerbejdżan sprowadza nowych mieszkańców, buduje drogi i lotniska, a ormiańskie klasztory przemianowuje na zabytki albańskie. Czy plan osiedlenia 140 tysięcy osób ma szansę powodzenia? Co zostanie z ormiańskiego dziedzictwa? I czy podpisane w zeszłym roku porozumienie pokojowe cokolwiek zmienia? O tym Maks Walewski rozmawia z Wojciechem Góreckim, reporterem i analitykiem Ośrodka Studiów Wschodnich.

(Cover photo by Aleksei Agafonov on Unsplash)