Episodes

  • 53. Segrè & Chamberlain - Zware niet-maar-toch-wel-materie
    Nov 17 2026

    In 1959 ging de Nobelprijs naar Emilio Segrè en Owen Chamberlain voor hun ontdekking van het antiproton. Antimaterie!

    In 1932 ontdekte Carl Anderson het antideeltje van het elektron, het positron [zie aflevering 33 (Deel 2)]. Toch zou de tegenhanger van het proton zich pas in 1955 door Segrè en Chamberlain laten meten. Waarom duurde dat zo lang? Om dat op te helderen duiken Ruben en Luuk in de eigenschappen van antimaterie. Een gesprek over massa en energie, krachtige deeltjesversnellers en antisemitische wetten.

    Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 33 (Deel 2)? Die helpt bij het verhaal.

    Show More Show Less
    43 mins
  • 52. Cherenkov, Frank & Tamm - Sneller dan het licht
    Nov 10 2026

    In 1958 ging de Nobelprijs naar Pavel Cherenkov, Ilya Frank en Igor Tamm voor de ontdekking en interpretatie van het Cherenkov-effect. Dat effect is onder andere te zien in het koelwater van kernreactoren, waar de splijtstofstaven blauwachtig licht uitzenden. Maar waarom doen ze dat? En wat hebben we daaraan?

    De Nobele Heren zagen eerder dat niets sneller kan dan het licht. Nu moet Ruben aan Luuk uitleggen dat dingen tóch (soms) sneller kunnen dan het licht. Ach ja... Een gesprek over sonische knallen, kernfusie en een beestje in Luuks haar.

    Show More Show Less
    41 mins
  • 51 (Deel 2). Wu - De winnaar die nooit won
    Nov 3 2026

    In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op het leven en werk van de Chinees-Amerikaanse deeltjesfysicus Chien-Shiung Wu. Hoewel zij (ondanks 23 nominaties!) de Nobelprijs nooit ontving, voerde zij het cruciale experiment uit waarmee ze aantoonde dat Yang & Lee met hun theoretische voorspellingen gelijk hadden.

    Ruben bekent aan Luuk dat hij voorafgaand aan deze aflevering nog nooit van Wu had gehoord. Toen hij tijdens de voorbereiding leerde hoe indrukwekkend en invloedrijk haar carrière was, riep dat een gevoel van schaamte op. Hoe kan ze zo onderbelicht zijn gebleven in de geschiedschrijving? Een gesprek over seksisme in China en Amerika, asymmetrisch bètaverval en het gemis van thuis.

    Show More Show Less
    57 mins
  • 51 (Deel 1). Yang & Lee - De aap en de Boeddha
    Oct 27 2026

    In 1957 ontvingen Chen-Ning Yang en Tsung-Dao Lee de Nobelprijs voor hun diepgravende onderzoek naar de zogeheten pariteitswetten, wat heeft geleid tot belangrijke ontdekkingen rondom elementaire deeltjes.

    Verdiend, maar de vrouw die de prijs eveneens verdiende voor dit werk, Chien-Shiung Wu, kreeg hem nooit. Daarom delen de Nobele Heren de aflevering op in twee delen: een voor de mannen, en een voor de vrouw die buiten de schijnwerpers werd gehouden.

    In dit eerste deel van de aflevering duiken de Nobele Heren in pariteit en de bijbehorende verwarring. Werkt het universum symmetrisch? Wat betekent dat? En wat heeft de voorkeur: mooie symmetrie of verstoringen in de voorspelbare orde? Een gesprek over spiegelsymmetrie, een voorkeursrichting en de Apenkoning Sun Wukong.

    Show More Show Less
    1 hr and 11 mins
  • 50. Shockley, Bardeen & Brattain - De bescheiden barbecueër
    Oct 20 2026

    De Nobele Heren bereiken hun 50ste aflevering! Dat vieren ze met een gloednieuwe introtune, een gelikt podcastplaatje, en een verhaal over computerchips!

    In 1956 ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar William Shockley, John Bardeen en Walter Brattain voor hun onderzoek naar halfgeleiders en hun ontdekking van het transistoreffect. Ruben neemt Luuk mee in de innerlijke werking van een computerchip en diens belangrijkste bouwsteentje: de transistor. Een gesprek over halfgeleiders, elektrische signalen en een spermabank voor hoogbegaafden.

    Show More Show Less
    1 hr and 12 mins
  • 49 (Deel 3). Kusch - Ultieme precisie
    Oct 13 2026

    In dit derde deel gaan de Nobele Heren in op de precisiemetingen van Polykarp Kusch, waarmee hij het magnetische moment van het elektron uiterst nauwkeurig wist te meten. Deze waarde is vandaag de dag een van de meest nauwkeurig bevestigde voorspellingen in de geschiedenis van de natuurkunde. Een gesprek over quantumelektrodynamica (QED), quantum loops en het benaderen van zekerheid.

    Show More Show Less
    31 mins
  • 49 (Deel 2). Lamb - Gevulde leegte
    Oct 6 2026

    In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op de Lamb-verschuiving. Dan denk je het atoom te kennen, en ligt het toch net even anders. Oh, en een vacuüm is kennelijk nooit écht leeg. Ruben en Luuk bespreken wat ze vinden van wetenschap die niet zo een-twee-drie uit te leggen valt. Een gesprek over orbitalen, virtuele fotonen en de eekhoorn en de mier.

    Show More Show Less
    57 mins
  • 49 (Deel 1). Lamb & Kusch - Structuur in de structuur
    Sep 29 2026

    De Nobele Heren komen aan bij een stevig natuurkundig verhaal, en daarom delen ze het op in drie delen. In 1955 ging de Nobelprijs namelijk naar twee afzonderlijke ontdekkingen: (1) Willis Lamb ontdekte een zeer klein foutje in de theorie rondom de fijnstructuur van waterstof, en (2) Polykarp Kusch mat een zeer kleine afwijking van de theorie voor het magnetisch moment van het elektron. Twee kleine foutjes die uitmondden in een cruciale uitbreiding van onze kennis over het atoom.

    In dit eerste deel zet Ruben met Luuk op een rijtje wat in de voorgaande afleveringen allemaal over atomen aan bod gekomen is, en hoe de theorie ze destijds omschreef. Een gesprek over (jawel) het atoommodel, bruikbare metaforen en meerlijnigheid.

    Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar afleveringen 21, 37, 38 en 39? Deze helpen bij het verhaal.

    Show More Show Less
    1 hr and 13 mins