• जेम्स वेबची (James Webb) महाकाय घडी अंतराळात कशी उघडली? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट Marathi Kids Story [TLM S01E11]
    Oct 31 2026
    एक महाकाय सोनेरी दुर्बीण अंतराळात इतक्या दूर, जिथे कुणी दुरुस्ती करायला पोहोचू शकत नाही, कशी उघडली?४–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत एक जिज्ञासू मुलगा आणि निवेदक नासाच्या जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपचा शोध घेतात, एका वेळी एक प्रश्न घेऊन आणि प्रत्येक उत्तराआधी आपला अंदाज सांगून. वेबला काय दिसतं, त्याचा आरसा सोनेरी का, दुर्बिणीची ओरिगामीसारखी घडी कशी घालतात, सनशील्ड कसं उघडलं, वेब कुठे राहतं आणि त्याच्या पहिल्या चित्रांत काय दिसलं, हे सगळं कळेल.लहान श्रोत्यांना कळेल:- वेब म्हणजे काय: एक इन्फ्रारेड दुर्बीण, नासा, युरोपची ईएसए आणि कॅनडाची सीएसए यांची मिळून केलेली मोहीम. इन्फ्रारेड म्हणजे आपल्या डोळ्यांना दिसणाऱ्या लाल रंगाच्या पलीकडचा प्रकाश; तो आपल्याला दिसत नाही, पण त्यातला काही भाग आपल्याला ऊब देऊ शकतो. हबल मुख्यतः डोळ्यांना दिसणारा प्रकाश पाहतो आणि वेब मुख्यतः इन्फ्रारेड, म्हणजे दोघं वेगवेगळ्या प्रकारचा प्रकाश पाहतात.- ओरिगामीसारखी घडी: वेबचा मुख्य आरसा सुमारे साडेसहा मीटर रुंद आहे आणि तो १८ पातळ, हलक्या बेरिलियमच्या भागांनी बनलेला आहे; त्यावर सोन्याचा थर इन्फ्रारेड प्रकाशासाठी दिलेला आहे. रॉकेटमध्ये मावावा म्हणून त्याची ओरिगामीसारखी घडी घालावी लागली, आणि २५ डिसेंबर २०२१ ला फ्रेंच गयानामधल्या कुरूजवळच्या युरोपच्या स्पेसपोर्टवरून एरियन ५ रॉकेटने पाठवल्यावर अंतराळात ती उघडली.- सनशील्ड: त्याला तीन नाही पाच थर, म्हणजेच लेअर्स, आहेत; ते साधारण टेनिस कोर्टाएवढं आहे आणि ते दुर्बिणीला सूर्य, पृथ्वी आणि चंद्राच्या प्रकाशापासून आणि गरमीपासून वाचवतं. वेब आणि त्याची उपकरणं सुमारे ५० केल्विनपेक्षा कमी, म्हणजे सुमारे माइनस २२३ अंश सेल्सिअस इतकी थंड असावी लागतात. सनशील्ड उघडायला २८ डिसेंबर २०२१ ला, प्रक्षेपणानंतर तीन दिवसांनी सुरुवात झाली आणि त्याला आठ दिवस आणि शेकडो वेगवेगळ्या हालचाली लागल्या.- दुसरी संधी नाही: नासाचे वेब प्रोजेक्ट मॅनेजर बिल ऑक्स यांनी सांगितलं की रॉकेट सोडण्यापूर्वी टीमने ३४४ सिंगल-पॉइंट फेल्युअर्स मोजले होते, म्हणजेच अशा जागा जिथे एकच गोष्ट बिघडली तरी पूर्ण मोहीम फसू शकते. वेब सूर्याभोवती दुसऱ्या लॅग्रांज बिंदूवर, ...
    Show More Show Less
    11 mins
  • हायाबुसा: अडचणीत सापडलेलं यान लघुग्रहाचे कण घरी कसं आणतं? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट [TLM S01E10]
    Oct 24 2026
    अडचणींत सापडलेलं यान लघुग्रहावर जाऊन नमुना घरी आणू शकतं का?४–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत एक जिज्ञासू मुलगा आणि निवेदक जपानच्या हायाबुसा यानाचा शोध घेतात, एका वेळी एक प्रश्न घेऊन आणि प्रत्येक उत्तराआधी विचार करून. लघुग्रहाचा नमुना आणणारी मोहीम म्हणजे काय, आयन इंजिन हलका धक्का कसा देतं, काय बिघडलं, टीमने यान पुन्हा कसं शोधलं, कॅप्सूल कसं खाली आलं आणि त्यात काय होतं, हे सोप्या भाषेत समजून घ्या.लहान श्रोत्यांना कळेल:हायाबुसा म्हणजे काय: ९ मे २००३ ला जपानच्या उचिनोउराहून एम-व्ही रॉकेटवरून निघालेलं यान. उड्डाणापूर्वी त्याचं नाव म्यूसेस-सी होतं, आणि इटोकावा नावाच्या छोट्या लघुग्रहाकडे जाऊन त्याच्या पृष्ठभागावरची थोडी माती आणि खडे गोळा करून परत आणणं, तसंच नवं तंत्रज्ञान तपासणं हे त्याचं काम होतं. ते सप्टेंबर २००५ मध्ये इटोकावाजवळ पोहोचलं; लघुग्रह सुमारे अर्धा किलोमीटर लांब आहे (नासाच्या म्हणण्याप्रमाणे सुमारे ५५० बाय १८० मीटर).आयन इंजिन कसा धक्का देतं: आयन इंजिन झेनॉन वायूचा प्लाझ्मा बनवतं आणि विजेने तो खूप वेगाने बाहेर फेकतं. जॅक्साच्या आयन इंजिन प्रमुखांच्या मते हा धक्का फारच लहान असतो, तीन इंजिनं मिळून पृथ्वीवर सुमारे एक येनची अडीच नाणी उचलू शकतात, पण अंतराळात अडवायला काहीच नसतं म्हणून तो पुरतो. हायाबुसावर चार आयन इंजिनं होती, एका वेळी तीन चालवली जात आणि एक राखीव असे.लघुग्रहावरची अडचण: नोव्हेंबर २००५ मध्ये पहिल्या स्पर्शाच्या वेळी एक सेन्सर चालला नाही, म्हणून नमुना घेणारा भाग उडला नाही; हायाबुसा दोनदा उसळलं आणि सुमारे ३० मिनिटं पृष्ठभागाला टेकून राहिलं. दुसऱ्या, अगदी थोड्या स्पर्शात नमुना घेण्यासाठी सोडायचा गोळा कदाचित उडालाच नसेल असं जॅक्साला आढळलं, म्हणून किती नमुना गोळा झाला हे कुणालाच नक्की सांगता येत नव्हतं.गळती आणि लांब शांतता: नोव्हेंबर २००५ च्या शेवटी रासायनिक इंधन लीक झालं आणि यान गिरक्या घेऊ लागलं. डिसेंबर २००५ मध्ये टीमचा संपर्क तुटला आणि ते सुमारे सात आठवडे शांत राहिलं, २३ जानेवारी २००६ ला बारीकसा बीकन मिळेपर्यंत. तीनपैकी दोन रिअ‍ॅक्शन व्हील, म्हणजे यानाला वळवणारे फिरणारे भाग, बिघडले होते.घरी परतण्याचा लांब रस्ता: ...
    Show More Show Less
    10 mins
  • अंतराळ स्थानक: अनेक देश अवकाशात घर कसं बांधतात? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट
    Oct 17 2026
    अनेक देश मिळून अवकाशात घर कसं बांधतात आणि चालवतात?४–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत एक जिज्ञासू मुलगा आणि निवेदक आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाचा शोध घेतात, एका वेळी एक प्रश्न घेऊन आणि प्रत्येक उत्तराआधी अंदाज करून. स्थानक तुकड्या तुकड्याने कसं बांधलं, यानं त्याला कशी भेटतात, ते कोण वाटून घेतं, अंतराळवीर का तरंगतात, हवा, पाणी आणि वीज कशी चालू राहते, आणि तिथे शास्त्रज्ञ काय शिकतात, हे सोप्या भाषेत समजून घ्या.लहान श्रोत्यांना कळेल:- स्थानकाची सुरुवात: रशियात बनलेला झार्या मॉड्यूल २० नोव्हेंबर १९९८ रोजी प्रोटॉन रॉकेटने सोडला गेला, ज्याला नासा तात्पुरतं नियंत्रण-मॉड्यूल म्हणते. पहिला अमेरिकन भाग युनिटी डिसेंबर १९९८ च्या सुरुवातीला स्पेस शटल एंडेव्हरवरून गेला, आणि शटलच्या रोबोटिक हाताने दोन्ही भाग जोडले. नासा ४२ जोडणी-उड्डाणं मोजते आणि म्हणते की उभारणी तेरा वर्षं चालली.- यानं स्थानकाला कशी भेटतात: स्थानक दर सेकंदाला सुमारे पाच मैल (आठ किलोमीटर) धावतं आणि दिवसातून सुमारे १६ वेळा पृथ्वीला फेरी मारतं. यान स्वतः उडत येऊन जोडलं जाऊ शकतं, त्याला डॉकिंग म्हणतात (सोयूझ आणि प्रोग्रेस असे डॉक होतात), किंवा स्थानकाचा रोबोटिक हात ते पकडतो, त्याला बर्दिंग म्हणतात. कॅनडाने कॅनडार्म२ आणि डेक्स्ट्रे हा मदतनीस रोबो बनवला, आणि एप्रिल २०२१ पर्यंत कॅनडार्म२ने ४४ मालवाहू याने पकडली होती.- स्थानक कोण वाटून घेतं: पंधरा देशांतील पाच अवकाश संस्था (नासा, रॉसकॉसमॉस, सीएसए, जॅक्सा आणि ईएसए), ज्यांनी २९ जानेवारी १९९८ रोजी करारावर सह्या केल्या. नासा सांगते की प्रत्येक भागीदार स्वतः पुरवलेल्या उपकरणांची काळजी घेतो. युरोपची कोलंबस प्रयोगशाळा फेब्रुवारी २००८ मध्ये सोडली गेली, जपानचं किबो मे २००८ पासून वर जाऊ लागलं, आणि भागीदारांनी सामायिक डॉकिंग मानक ठरवलं, जे १९ ऑक्टोबर २०१० रोजी जाहीर झालं; पण प्रत्येक यान ते वापरतं असं नाही.- स्थानकावरचं जीवन: रशियाच्या झ्वेझ्दा भागाने, जुलै २००० मध्ये सोडलेल्या, राहण्याची जागा, जीवन-आधार आणि संपर्क-साधने दिली, आणि पहिला चमू २ नोव्हेंबर २००० रोजी पोहोचला. नोव्हेंबर २०२५ मधल्या स्थितीनुसार, तेव्हापासून तिथे सतत माणसं राहतात. अंतराळवीर ...
    Show More Show Less
    10 mins
  • हबल दुर्बीण: धूसर चित्रं कशी दुरुस्त झाली? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट [TLM S01E08]
    Oct 10 2026
    हबल दुर्बिणीची पहिली चित्रं धूसर का आली, आणि पृथ्वीपासून खूप वर फिरणारी दुर्बीण अंतराळवीरांच्या टीमने कशी दुरुस्त केली? तारे लुकलुकण्याचं कारण, वक्र आरसा, केसापेक्षा खूपच बारीक चूक, अनेक तपासण्यांचं महत्त्व आणि दुरुस्तीनंतरची स्पष्ट चित्रं यांची मुलांसाठी खरी अंतराळ गोष्ट.४–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत एक जिज्ञासू मुलगा आणि निवेदक हबल दुर्बिणीचा शोध घेतात, एका वेळी एक प्रश्न घेऊन आणि प्रत्येक उत्तराआधी अंदाज करून. दुर्बीण हवेच्या वर का पाठवतात, वक्र आरसा प्रकाश कसा गोळा करतो, पहिली चित्रं धूसर का आली आणि शास्त्रज्ञ व अंतराळवीरांनी मिळून ते कसं ठीक केलं, हे सोप्या भाषेत समजून घ्या.लहान श्रोत्यांना कळेल:- तारे का लुकलुकतात, नासाच्या म्हणण्यानुसार हवेचे हलणारे थर दृश्य कसं बिघडवतात आणि हवेच्या वर हबलला स्थिर प्रकाश का मिळतो. हबल २४ एप्रिल १९९० रोजी स्पेस शटल डिस्कव्हरीमधून अवकाशात गेलं.- हबलचा २.४ मीटर रुंद काचेचा आरसा, त्यावरचा ॲल्युमिनियमचा पातळ थर आणि सगळा प्रकाश एकाच स्पष्ट ठिकाणी गोळा करण्यासाठी केलेली त्याची रचना.- पहिली चित्रं धूसर का आली: आरसा कडेजवळ थोडासा जास्त सपाट होता, सुमारे मिलिमीटरचा दोन हजारावा भाग, जो नासाच्या म्हणण्यानुसार केसाच्या जाडीच्या साधारण पन्नासावा भाग आहे. दोन्ही मुख्य कॅमेऱ्यांत तोच धूसरपणा दिसला आणि जून १९९० मध्ये टीमने ते जाहीर केलं.- चूक कुठे सुरू झाली: आरसा घासण्यासाठी वापरलेल्या तपासणी उपकरणातलं भिंग सुमारे एक मिलिमीटर चुकीच्या जागी बसलं होतं, आरशात नाही. इतर तपासण्यांनी चूक दाखवली होती, पण त्या बाजूला ठेवल्या गेल्या आणि योजना एकाच चाचणीवर अवलंबून होती. अहवाल याला प्रक्रियेतली चूक म्हणतो आणि कुणालाही दोष द्यायचा नाही.- डिसेंबर १९९३ मध्ये एंडेव्हरवरून गेलेल्या सात अंतराळवीरांनी मुख्य आरसा जसा होता तसाच ठेवला आणि दुरुस्ती-ऑप्टिक्स जोडलं: दुरुस्ती आधीपासून असलेला नवा WFPC2 कॅमेरा आणि जुन्या उपकरणांसाठी दुरुस्ती-आरसे असलेलं फोन-बूथएवढं कॉस्टार पॅकेज.- दुरुस्तीनंतरची पहिली चित्रं कशी दिसली: आधी धूसर दिसणाऱ्या विशाल गॅलॅक्सीचा मध्यभाग स्पष्ट होता. डिसेंबर १९९३ मध्ये नवी माहिती आली, जानेवारी १९९४ ...
    Show More Show Less
    9 mins
  • Voyager: अंतराळयान पृथ्वीशी कसं बोलतं? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट [TLM S01E07]
    Oct 3 2026
    Voyager 1 आणि Voyager 2 ही दोन यानं विशाल ग्रहांजवळून एवढी दूर कशी पोहोचली आणि पृथ्वीशी संपर्क कसा ठेवतात?५–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत १९७७ मध्ये वेगवेगळ्या मार्गांनी निघालेल्या दोन व्हॉयेजर यानांचा प्रवास शोधा. Voyager 2 ने २० ऑगस्ट १९७७ रोजी आणि Voyager 1 ने ५ सप्टेंबर १९७७ रोजी उड्डाण केलं. बाहेरच्या ग्रहांची दुर्मीळ मांडणी उपयोगी कशी पडली, हालत्या ग्रहाजवळून जाताना गुरुत्व-सहाय्यामुळे यानाचा मार्ग कसा बदलला आणि जवळून मिळालेल्या पुराव्याने दूरच्या जगांबद्दलची माहिती कशी बदलली, हे सोप्या भाषेत समजून घ्या. शेवटी, एवढ्या दूरच्या यानांशी संपर्क ठेवण्यासाठी पृथ्वीवरील टीम कोणती काळजी घेते आणि प्रत्येक व्हॉयेजरवर पृथ्वीची एक खास रेकॉर्ड का आहे, तेही कळेल.लहान श्रोत्यांना कळेल:- Voyager 2 आधी निघालं, तरी Voyager 1 अधिक वेगवान मार्गावर कसं गेलं, आणि १९७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धातील बाह्य ग्रहांची दुर्मीळ मांडणी का महत्त्वाची ठरली.- गुरुत्व-सहाय्यामुळे यानाचा मार्ग कसा बदलतो आणि ऊर्जा शून्यातून का तयार होत नाही.- Voyager 1 ने गुरू आणि शनीला, तर Voyager 2 ने गुरू, शनी, युरेनस आणि नेपच्यूनला कशी भेट दिली, आणि आयोवर सक्रिय ज्वालामुखी कसे दिसले.- नासाचं Deep Space Network, पृथ्वीकडे रोखलेले डिश अँटेना आणि रेडिओ संदेश यांच्या मदतीने एवढ्या दूरच्या यानांशी संपर्क कसा साधला जातो. नासाच्या १७ एप्रिल २०२६ च्या माहितीनुसार, पृथ्वीवरून पाठवलेली आज्ञा Voyager 1 पर्यंत पोहोचायला सुमारे २३ तास लागत होते.- प्लुटोनियम-२३८ च्या उष्णतेवर चालणाऱ्या जनरेटरमधून मिळणारी वीज कमी होत असताना टीम ती कशी जपते आणि निवडक उपकरणं बंद करून उपयुक्त काम अधिक काळ कसं चालू ठेवते. नासाच्या १७ एप्रिल २०२६ च्या माहितीनुसार, प्रत्येक व्हॉयेजरची वीज दरवर्षी सुमारे चार वॅटने कमी होत होती.- प्रत्येक व्हॉयेजरवर १२ इंचांची सोन्याचा मुलामा दिलेली Golden Record का आहे, तिच्यात चित्रं, नैसर्गिक आवाज, संगीत आणि शुभेच्छा कशा आहेत, आणि आंतरतारकीय अवकाशात जाणं म्हणजे संपूर्ण सौरमाला सोडणं का नाही.अंतराळ, ग्रह, अंतराळयानं, विज्ञानाचे प्रश्न आणि खऱ्या टीमवर्कच्या गोष्टी आवडणाऱ्या जिज्ञासू मुलांसाठी योग्य.🎧 मुलं आणि कुटुंबांसाठी स्क्रीन-फ्री ...
    Show More Show Less
    10 mins
  • Apollo 13: तीन अंतराळवीर सुरक्षित घरी कसे आले? | मुलांसाठी अंतराळ गोष्ट
    Sep 26 2026

    चंद्रावर उतरण्याची योजना थांबवावी लागल्यानंतर Apollo 13 चे तीन अंतराळवीर सुरक्षित घरी कसे आले? Aquarius नावाचं यान लाइफबोट कसं बनलं आणि हवा, पाणी, वीज व परतीचा मार्ग जपण्यासाठी पृथ्वी-अंतराळातील टीमने काय केलं, ही खरी गोष्ट.

    चंद्रावर उतरण्याची योजना थांबवावी लागल्यानंतर Apollo 13 चे तीन अंतराळवीर सुरक्षित घरी कसे आले?


    ५–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत Jim Lovell, Jack Swigert आणि Fred Haise यांच्या बचावमोहिमेचा मागोवा घ्या. हवा, पाणी आणि वीज जपताना Aquarius हे lunar module लाइफबोट कसं बनलं, carbon dioxide कमी करण्यासाठी न बसणाऱ्या फिल्टरचा उपाय कसा शोधला आणि Odyssey पृथ्वीवर सुरक्षित कशी परतली, हे समजून घ्या.


    लहान श्रोत्यांना कळेल:


    - खराब oxygen tank मुळे मोहीम का बदलली.

    - चंद्रावर उतरणं रद्द झाल्यावर Aquarius मध्ये तिघांनी आसरा कसा घेतला.

    - पृथ्वीवरील पथकाने चौकोनी cartridge आणि गोल जोडणीसाठी उपाय कसा तयार करून तपासला.

    - शांत विचार, अचूक नियोजन, engine burns आणि teamwork मुळे Pacific Ocean मध्ये सुरक्षित splashdown कसं झालं.


    अंतराळ, astronauts, engineering puzzles आणि खऱ्या teamwork stories आवडणाऱ्या जिज्ञासू मुलांसाठी योग्य.


    🎧 मुलं आणि कुटुंबांसाठी स्क्रीन-फ्री शैक्षणिक podcast.


    विषय: Apollo 13, Jim Lovell, Jack Swigert, Fred Haise, Aquarius lunar module, Odyssey command module, carbon dioxide filter, अंतराळ बचाव

    Show More Show Less
    11 mins
  • अपोलो इलेव्हन - चंद्रावर पोहोचण्याचं विशाल कोडं [S01 E05]
    Sep 12 2026

    चंद्रावर पोहोचणे, सुरक्षितपणे उतरणे आणि अंतराळवीरांना पृथ्वीवर परत आणणे—अपोलो ११ हे एक विशाल टीम-पझल होते. वेगवेगळी यानाची मॉड्यूल्स, संगणक, मिशन कंट्रोल, जगभरातील संदेश-केंद्रे आणि काही लाख लोकांच्या मदतीने हे कोडं कसं सोडलं, ते जाणून घेऊया.


    अपोलो ११ हे एका नायकाचे काम नव्हते; ते अंतराळवीर, अभियंते, संगणक, मिशन कंट्रोल, संदेश-केंद्रे, उत्पादक, विद्यापीठे आणि बचाव पथकांनी मिळून सोडवलेले विशाल कोडं होते. प्रत्येक मॉड्यूलचे काम काय होते, आर्मस्ट्राँग यांनी धोकादायक उतरण्याची जागा कशी टाळली, १२०२ आणि १२०१ अलार्म असूनही संगणकाने काम कसे सुरू ठेवले आणि दल पृथ्वीवर कसे परतले, हे जाणून घेऊया.

    Show More Show Less
    10 mins
  • लुना नाइन - चंद्रावर अलगद उतरलेलं छोटं यान [TLM S01E04]
    Sep 6 2026

    लुना नाइनची गोष्ट ऐका—चंद्रावर यशस्वीपणे अलगद उतरलेलं पहिलं यान. वेग कमी करणारे रॉकेट, जमिनीजवळ पोहोचल्याचं ओळखणारा सेन्सर, एअरबॅग आणि उघडणाऱ्या पाकळ्यांनी या छोट्या यानाला कसं वाचवलं, आणि चंद्रावरील पहिली चित्रं पृथ्वीवर कशी पोहोचली, ते जाणून घेऊया.

    चंद्रावर सुरक्षित उतरण्याचं कोडं सोडवण्यासाठी लुना नाइनने एकेक पाऊल काळजीपूर्वक घेतलं. वेग कमी करणारे रॉकेट, सेन्सर, एअरबॅग आणि चार उघडणाऱ्या पाकळ्यांमुळे ते धक्का सहन करून टिकून राहिलं. त्यानंतर कॅमेऱ्याने परिसर पाहिला आणि रेडिओ संकेतांमधून पहिली चंद्र-पॅनोरमा पृथ्वीवर पोहोचली. अपयशातून शिकून मोठ्या मोहिमांसाठी तयारी कशी होते, ही मुलांसाठीची प्रेरणादायी गोष्ट.


    [Luna 9, Luna Nine, Luna-9, first soft landing on Moon, first moon landing spacecraft, Soviet lunar mission, moon landing for kids, space podcast for kids, kids science podcast, lunar exploration, Moon mission 1966, space history for children, Little Modak Podcast]

    Show More Show Less
    8 mins